Supermasywne czarne dziury lepiej poznane

Wiadomo ju jak powstaj supermasywne czarne dziury znajdujce si w centrach galaktyk. O wynikach bada tych niezwykych obiektw dokonanych przez midzynarodowy projekt COSMOS przeczytamy w ostatnim wydaniu czasopisma ?Astrophysical Journal".

Wewntrz wikszoci galaktyk, take w naszej Drodze Mlecznej, ukrywaj si supermasywne czarne dziury ? miliony, a nawet miliardy razy masywniejsze ni nasze Soce. W jaki sposb te tajemnicze obiekty osigny tak gigantyczne masy? Odpowied na to pytanie dugo pozostawaa zagadk. Byo jednak wiadomo, e rekordowe wielkoci czarnych dziur musz mie zwizek z masami ich macierzystych galaktyk ? ktre zwykle te nale do wagi supercikiej ? a zwaszcza gwiazd tworzcych tzw. zgrubienie centralne. Naukowcy podejrzewaj, e galaktyczne rekordzistki tworz si m.in. w wyniku zderze mniejszych obiektw, a na skutek kolizji powstaje nie tylko nowa galaktyka, lecz take zalek supermasywnej czarnej dziury w jej centrum.
 

Mona by wic sprawdzi, czy najcisze czarne dziury rzeczywicie czciej wystpuj w tych galaktykach, ktre maj za sob burzliw przeszo. Ale jest pewien problem: rosnca w rodku galaktyki czarna dziura ? wbrew swojej nazwie ? wieci bowiem olepiajco jasno, bo opadajca na ni materia emituje ogromne iloci promieniowania. To tzw. aktywne jdro przymiewa swoim blaskiem wiato swojej galaktyki, wic trudno jest zaobserwowa ewentualne pozostaoci po zderzeniu. Midzynarodowy zesp pracujcy w projekcie COSMOS wymyli jednak alternatyw: zamiast wypatrywa niewidocznych resztek, mona sprawdzi podejrzane galaktyki pod ktem obecnoci zwizanego z nimi grawitacyjnie potencjalnego towarzysza.
 

To wymagao precyzyjnego pomiaru pooenia 20 000 galaktyk z pola bdcego celem obserwacji projektu COSMOS ? wycinka gwiazdozbioru Sekstantu dziesi razy wikszego ni tarcza Ksiyca w peni. Dokonano tego za pomoc Very Large Telescope, nalecego do European Southern Observatory. Kosmiczne obserwatorium rentgenowskie Chandra sprawdzio natomiast, czy galaktyki zawieraj aktywne jdra, poniewa rosnca czarna dziura emituje wanie promienie X.
 

Okazao si, e galaktyki tworzce duety dwukrotnie czciej zawieraj aktywne jdra ni te samotnie przemierzajce kosmiczn pustk. To pokazuje, e scalajce si galaktyki rzeczywicie dokarmiaj materi czarne dziury w swoich wntrzach. Naukowcy uwaaj jednak, e zderzenia galaktyk pomagaj czarnym dziurom rosn tylko na wczesnym etapie, a za wikszo ich masy s odpowiedzialne inne mechanizmy fizyczne.
 

Ewa Zegler-Poleska/EurekNews.pl 2011 10 26 e