Ostatni prom

Jutro w kosmos leci wahadowiec Atlantis. Bdzie to nie tylko ostatnia misja tej konkretnej maszyny, lecz take ostatnia misja promu w historii. Epoka wahadowcw wanie dobiega koca.2011_07_07_a01

To misja, ktrej wcale miao nie by: zgodnie z planem jako ostatni w kosmos w maju tego roku mia polecie prom Endeavour. W tym samym czasie Atlantis, zgodnie z procedur, powinien czeka w pogotowiu gotowy do akcji ratunkowej, gdyby jego modszy brat dozna uszkodzenia i nie by w stanie o wasnych siach wrci na Ziemi. Jesieni 2010 administratorzy NASA zauwayli, e jeeli  misja ?launch on need" (?start z koniecznoci") okae si ? jak zawsze dotd ? niepotrzebna, pozostan po niej zasoby, z ktrych da si zmontowa jeszcze jedn, tym razem ju naprawd ostatni misj. Idea, cho prosta, omal nie rozbia si o tak prozaiczne przeszkody, jak niezdolno amerykaskiego Kongresu do uchwalenia budetu Stanw Zjednoczonych na rok podatkowy 2011 (co ostatecznie udao si dopiero w kwietniu). Mimo wszystko prom jest gotw do startu.

 

FILM: Zobacz histori wahadowcw w skrcie!


Sama misja nie naley do najciekawszych. Atlantis zawiezie na Midzynarodow Stacj Kosmiczn (ISS) modu logistyczny Rafaello, wypakowany do granic adownoci ywnoci, czciami zamiennymi oraz innymi zasobami niezbdnymi do codziennego funkcjonowania stacji. ISS dostanie te eksperymentalny sprzt nazwany Robotic Refuelling Mission, ktry, jak sama nazwa wskazuje, ma suy do zautomatyzowanego zaopatrywania sztucznych satelitw w paliwo. Jeeli RRM okae si adekwatny do tego zadania, NASA planuje udostpni t technologi sektorowi prywatnemu. 

Z ciekawostek: prom zawiezie na orbit pierwszego w historii iPhone'a. Naukowcy planuj uywa go do eksperymentw, wykorzystujc akcelerometr, yroskop i kamery urzdzenia. Jako e tym razem asekuracyjna misja ?launch on need" jest fizycznie niemoliwa (Atlantis wykorzysta ostatni istniejcy zbiornik paliwa dla promw) w razie ewentualnych kopotw mniejsza ni zazwyczaj, czteroosobowa zaoga poczeka na pokadzie ISS na rosyjskie Sojuzy, ktre zabior astronautw do domu.

Era promw kosmicznych koczy si, a jej bilans wypada niestety na niekorzy tych maszyn. Z jednej strony, tylko wahadowce posiadajce ogromn adowno byy w stanie wynie na orbit moduy niezbdne do konstrukcji ISS. Za pomoc promw NASA umiecia w kosmosie, i pniej serwisowaa, Teleskop Hubble'a, a take pracujcy w pamie gamma Teleskop Comptona i rentgenowski Teleskop Chandra. Z drugiej strony, program okaza si kosmicznie drogi, a same maszyny zawodne. Jeden lot mia w zaoeniu kosztowa 10 milionw dolarw ? ale koszt okaza si 20-krotnie wyszy. Konstrukcja ISS sprawia, e wahadowce stay si niezastpione, co wyduyo ich ycie z planowanych 10-15 lat do 30, i dodao kolejne dziesitki miliardw do rachunku. cznie program promw kosmicznych kosztowa przeszo 200 mld dolarw. Ponadto, z piciu zbudowanych, zdolnych porusza si w przestrzeni kosmicznej, dwa ulegy zagadzie, co daje zawodno na poziomie 40 procent. Nic dziwnego, e naukowcy maj wtpliwoci, czy poytki pynce z wahadowcw zrwnowayy gigantyczne koszty zwizane z funkcjonowaniem caego programu.

Po zakoczeniu misji Atlantisa, NASA nie planuje, jak na razie, adnej kolejnej zaogowej misji kosmicznej.



Maciej Bjko/EurekNews

 

FILM: Zobacz przyszo podboju kosmosu