Narodziny supernowej zarejestrowane

Sierpniowy wybuch supernowej w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedwiedzicy to pierwsze od wierwiecza zjawisko tego typu zarejestrowane blisko Ziemi. Dziki niemu dowiedzielimy si bardzo duo na temat pochodzenia takich fenomenw - donosi dzisiejsze ?Nature".

Supernow, pniej nazwan SN 2011fe, teleskop na grze Palomar w Kalifornii upolowa ledwie jedenacie godzin po eksplozji. - Na widok SN 2011fe spadem z krzesa. Bya zbyt blada na supernow i zbyt jasna, jak na now. Dopiero obserwacje w cigu kilku nastpnych godzin wykazay, e patrzymy na wyjtkowo mod supernow typu Ia ? wspomina Mansi Kasliwal z California Institute of Technology. Znajdowaa si ona "zaledwie" 21 milionw lat wietlnych od Ziemi i mona j byo zobaczy przez lornetk. Supernowe klasyfikuje si na podstawie widma ich wiata; typ I charakteryzuje si brakiem linii widmowych wodoru, typ Ia ? dodatkowo obecnoci linii zjonizowanego krzemu.

Tak wczesne wykrycie nowej supernowej pozwolio zebra informacje na temat pochodzenia takich fenomenw. Panujcy model zakada, e supernowa typu Ia powstaje, gdy w bliniaczym ukadzie gwiezdnym biay karze, ?kradncy" materi gwiazdy-towarzyszki, przekracza pewn krytyczn mas, zaamuje si pod wpywem wasnej grawitacji i wybucha w potnej eksplozji termojdrowej. - Rzeczywicie to by biay karze ? potwierdza Peter Nugent z Berkeley Lab. - W widmie znalelimy lady tlenu i wgla, mamy wic pierwsze bezporednie dowody na to, e supernowa typu Ia zaczyna si od tlenowo-wglowego biaego kara.

Dalej: gwiazda-towarzyszka najprawdopodobniej bya rozmiarem porwnywalna ze Socem. Nie mg to by na przykad czerwony olbrzym (wczeniej teoria dopuszczaa tak moliwo), gdy trafiajce w ni odamki eksplodujcego biaego kara spowodowayby byski niemoliwe do przeoczenia przez teleskopy skierowane na SN 2011fe.


Wnioski dotyczce SN 2011fe s o tyle istotne, e wszystkie supernowe typu Ia maj t sam jasno, zatem obserwacje jednej z nich mona rozszerza na ca klas. Nota bene wykorzystanie supernowych typu Ia jako standardowych ?wiec" o znanej jasnoci, i uycie ich do opisania ekspansji Wszechwiata, zostao w tym roku nagrodzone Noblem z fizyki.


Maciej Bjko/EurekNews.pl 2011 12 15 a